کتاب سیمای شهر:

 

 

لینچ در این کتاب به مفهوم تصویر ذهنی ( سیمای محیط ) و تشریح عناصـر خوانایی آن پرداختـه است. این کتاب جای خود را به خـوبی در ادبیـات کلاسیک رشته طراحی شهـری باز کرد و تا کنون به بیش از15 زبان ترجمه شده است.

سیمای شهر و عوامل سازنده آن:

از نظر لینچ، شهر پنج عنصر اساسـی دارد که تصویر ذهنی افراد از شهـر، مبتنی بر این پنج عنصـر است. ذهنی استتصور که شهـروند از شبکـه ی آمــد و شــد شهـر خود دارد.        Path 1- مسیر:شاخـص ترین و مهم ترین عناصـر در تصویـر ذهـنی شهـروندان می باشند و عنصـری است که معمـولاً، حرکت بالفعل و بالقوه را میسر می کند. از این رو، خاستگاه این عنصـر ذهنی می تواند خیابان، پیاده رو،کانالها، خط زیرزمینی مترو، تراموا یا راه آهن باشد؛ این مکان ها برای بسیاری از مردم، مهمترین عوامل پدیدآورنده ی تصویر ذهنی « مسیر » هستند. مسیرها در ذهن شهـروندان دارای سلسله مراتبـی هستندکه از مسیرهای عمده و شریانی آغاز شده و به « مسیرهای محلی و خودمانی » پایان می یابد.

 District  2- حوزه:مجموعــه ی فضـایی در ذهن خـود می سازد و دارای ویـژگی مختـص به خود است؛ بدین ترتیب حـوزهنه تنها محله، بلکه مجموعه هایی چون بازار، منطقه صنعتی، پادگان، فرودگاه و... را نیز در بر می گیرد.حوزه ها بخش هایی از شهر هستند که دست کم میان اندازه یا بزرگ می باشند؛ ین حوزه ها باید دارایدو بعد باشنـد تا بیننده احسـاس کند وارد آن شده اسـت. اجزای حـوزه ها باید نخست به سبب ویژگـی های مشترکـی که دارند کاملاً شناختنی باشند تا همواره بتوان سیمـای حوزه ها را از درون آنها نیز درکنمود و دوم اینکه در صورت نگاه کردن از بیرون، بتوان نقـاط گوناگون آن را در ذهن به تصویـر کشید.بسیاری از مردم، ساخت شهر را یا به صورت « مسیرها » و یا « حوزه ها »، بستـه به آنکه کدام یک موثـر تر و روشن تر در ذهن نقش بندد، در ذهن خود مجسم می کنند.: گره ها نقاط حساسی در شهـر هستند که ناظـر می تواند به درون آنهـا  وارد شده .

Node 3- گره:کانون های مبدا و مقصد حرکـت او را پدید آورند. گـره ها هم در محـل تقاطع خیابان ها و هم در جایی که فعالیتها متمرکزند، تشکیـل می شود. پس نمود عینی گـره، تنها تقاطع یا میدان نیست بلکـه بخشی ازیک خیابان را نیز می تواند در بر بگیرد. میدان، ترمینال راه آهن یا محلی که افراد باید اتوبـوس یا متروخود را تغییر دهند، نمونـه ای از گره هاست. امروزه هر طـراح شهـری می داند که گـره متاثر از یکی از سه جنبه ی پدیده یعنی ظاهر، کارکرد و معنای محـیط و یا آمیزه ای از آنها باشد. به همین خاطر میتوان گره ها را به گره های کالبدی، کارکردی و معنـایی تقسیم کرد و یا در مواردی، از گره به عنوان حاصـلترکیب این سه جنبه ی گوناگون نام برد.

Edg 4- لبه: لبه ها عناصـری هستند که حوزه ای را از حوزه ای دیگر جدا کرده و بر آن مرزی می نهند و یا می توانند خـط پیوندی باشند که دو حــوزه را به یکدیگر بـدوزند:« تاثیر عنصـر لبه اگـرچه به اندازه ی راه نیست، اما برای بسیاری از مردم، عاملـی است که در سیمای شهـر، سامانی پدید می آورد وبه ویژه در متصل کردن اجـزای بخشـی از شهر – مثلاً محـدوده ی آن-  با عواملی چون آب و یا دیـوار، نقش موثر دارد. خطوط راه آهن، رودخانه، تفاوت شدید میان توده ی احجام و فضاهای باز بیرونی شهـرو... نمونه ای از لبه ها هستند.

 Land mark  5- نشانه:نشانه ها عواملـی در شناخت بخش های مختلف شهـر هستند؛ با این تفاوت که بیننده به درون آنها راه نمی یابد. از ویژگی نشانه ها، بی نظیر بودن آنهاست؛ یعنی منحصـر به فرد و در ذهن فرد خاطـره ساز است. کوه، فروشگاهها، علائم، خیابانهای طویـل، پمپ بنزین، ساختمانـی تمیز در شهری کثیف، ساختمانی نو در شهری قدیمی یا برعکـس، نمونه ای از نشانه ها هستند.به اعتقاد لینچ،یک عامل می تواند به دو طریق به صورت نشانه جلوه گر شود:اول: عامل بسیار مرئی باشد.دوم: با عوامل نزدیک خود، تضاد داشته باشد؛ یعنی در نوع قرار گرفتن یا از نظر ارتفاع با بقیه ساختمانها، تفاوتی مهم داشته باشد.

با نگــاهی دقیـق تر می بینیم که بیننـده برای جهت یابـی خود، از مسیـر، لبه، گـره و حوزه نیز به عنوان نشانـه استفاده می کـند. به عبارتی نشانـه، چهـار عنصـر دیگر را نیز در خـود دارد. با این وجود لینـچ بهدلایل زیر، نشانه را عنصری سیمایی مطرح کرده است:1- بسیاری از شهروندان در ترسیم نقشه ذهنی خود از شهر، نقاطی را شاخص کرده اند.2- نشانه به عنوان یکی از عناصر مهم سیما، جای خود را در ادبیات طراحی شهری باز کرده است.3- خوانایی یکی از مهمترین اهداف سیمای شهر بوده و نشانه، نقشی اساسی در آن دارد.به اعتقـاد لینـچ، هدف از طراحی شهـری، دستیابی به توازنی بین عناصر پنج گانه است و معتقد است کههیچ یک از آنها در ذهن مردم به صورت جدا از یکدیگر نیست؛ اما ممکن است برخی از این عناصـر درذهـن، نقـش مسلطی داشته باشند. برای مثــال، تحقیــق او نشـان داد که مسیـرها و راهها از مهـم ترین عوامل سیمای شهر بودند. به نظر او اگر طراحان شهری بدانند که مردم چه ادراکی از این عناصـر دارند،در آن صورت می توانند شهر بهتری را برای مردم طراحی کنند.

برخی از  مهمترین کتاب‌های ایشان در ادامه معرفی شده اند:

 

- سیمای شهر

- تئوری شکل شهر

- برنامه ریزی مجموعه

- دید از جاده

- حس شهر و طراحی شهر

- این مکان در چه زمانی است؟

- مدیریت منطقه

منابع:

پاکزاد، جهانشاه، سیر اندیشه ها در شهرسازی، تهران، آرمان شهر، 1389

شارع پور، محمود، جامعه شناسی شهری، تهران، سمت، 1387

شکوهـی بیدهندی، محمد صـالح، بازنگری کویـن لینـچ در برنامـه ریـزی سیمـای شهـر، منظر، دوره 2،

شماره 7، خرداد 1389، ص

تهیه کننده:محمد امین طاهر